Reklam
DOLAR: 3.51 TL
EURO: 3.92 TL

Nuri Demirağ

5 ay önce
285 kez görüntülendi

Nuri Demirağ
Reklam

Türkiye Cumhuriyeti demiryolları inşaatının ilk müteahhitlerinden ve cumhuriyet devrinin ilk sayılı milyonerlerinden, kardeşi Abdurrahman Naci Demirağ ile birlikte servetlerini Türkiye’nin sanayi kalkınmasında büyük işlere yatırmış ve iş hayatının yanında geniş ölçüde hayırsever insan olarak tanınmış bir kişi.

1886 yılında Sivas’ın Divriği kasabasında doğdu. Bu kasabanın eşrafından Mühürdarzade Ömer Bey’in oğludur, annesinin adı Ayşe Hanımdır. Babasını henüz üç yaşında iken kaybetmiş, annesinin himaye ve teşvik kanadı altında otodidakt olarak yetişmiştir. Rüşdiye tahsilini memleketinde yapmış ve aynı rüşdiyeye muallim tayin edilmiş, Ziraat Bankasının açtığı bir müsabaka imtihanını kazanarak, bu bankanın önce Kangal, sonra Koçkiri şubelerinde çalışmıştır. Maliye Bakanlığının açtığı bir imtihanı da kazanarak, bankacılıktan maliye hizmetine geçmiş, İstanbul’a gelerek Maliye’nin her kademesinde seçkin bir memur olarak calışmış ve 1918-1919 arasında 32-33 yaşlarında iken Maliye Müfettişi olmuştur. Divriği ile alakasını kesmeyerek, İstanbul’da Beşiktaş’a yerleşmiştir.

Kendi kaydına göre 56 altın (252 kağıt lira) birikmiş parası ile sigara kagıtçılığına başlamış ve “Türk Zaferi” adını verdiği bir sigara k
ağıdı çıkarmıştır. O acı ve karanlık günlerde ” Türk Zaferi Sigara Kağıdı” fevkalade rağbet görmüş, o zamanki soyadı ile Mühürdarzade Nuri Bey’e hayli para kazandırmış, 252 lirasi üç sene içinde 84 000 lira olmuştur. Daha sonra, Cumhuriyet hükümeti’nin Türkiye Demiryolları ve şoseleri ile başladığı büyük imar işini benimseyerek, devlete en uygun tekliflerle müteahhitlik hayatına atılmıştır.(1)

İlk Türk Demiryolu Müteahhidi, ilk kazmayı vurduğu yerden itibaren azminin ve imanın bütün kuvvetiyle ilerlemeye ve bütün geçtiği yerleri, demir ağlarla örmeye başladı.” Fakat Nuri Bey’in muvaffakiyeti, Samsun’dan Erzurum’a kadar geçtiği yerleri demir ağlarla örmekten ibaret kalmadı. O büyük iddiasının tahakkukuna calıştı. Samsun’dan başlayan ilk tahakkukuna müteaakip (Fevzipaşa-Diyarbakır) (Afyon-Antalya) (Sivas-Erzurum) (Irmak-Filyos) hatlarında 1012 kilometrelik demiryolu yaparken, diğer büyük inşaat işlerine de atıldı. Bursa’da Sümerbank’in Merinos, Karabük’te Demir ve Çelik, Izmit’te Selüloz, Sivas’ta Çimento fabrikalarıyla, Istanbul’da Hal binasını ve Eceabad – Hava soşesini de yapti. Şunu da ilave etmek lazımdır ki Nuri Bey, bütün bu büyük eserlerinin önünde ve muhitlerinde, hayrat ceşmeler yapmayı unutmamıştı, nitekim bu ceşmelerin adeti kırk sekizi aşmıştır” (2)

Nuri Demirağ, 1936 yılında havacılık sanayiinin ilk temellerini atmaya başladı. İlk iş olarak 10 yıllık devreyi kapsayan bir plan – program hazırlattı. Bu program gereği, Besiktaş Barbaros Hayrettin İskelesinin yanında Tayyare Etüd Atölyesini kurdu. Bu tayyare atölyesi kısa bir sürede dev bir fabrika haline geldi. Yeşilköy’de Elmas Paşa çiftliğini tayyare meydanı yapmak için satın aldı. 1000 X 1300 metre boyutlarında düz bir tayyare alanı yaptırdı. Bunun bir örneği de o sıralar Avrupa’nın en modern havaalanı olan Amsterdam’da vardı. 1937-1938 yılı içinde Türk Hava Kurumu 10 okul uçaği ve 65 planör siparişinde bulundu. İstanbul fabrikalarında yapılan ilk yerli Türk uçağı, 1941 yılı ağustosunda Nuri Bey’in doğduğu yer olan Divriği’ye uçarak gidip gelmişti. Halkı da heyecanlandıran bu tür gösterilerin yararlı olduğunu düşünen Nuri Bey, Eylül ayında 12 uçaklık bir filoyu, Bursa, Kütahya, Eskişehir, Ankara, Konya, Adana, Elazığ ve Malatya rotasında uçurarak halka kendi tayyarelerimizle göklerimizi kendimizin koruyabileceğini göstermek ve onlara inanç vermek istemiştir. Nu.D.38 tipi yolcu ucağı, tamamen Türk mühendis ve işçilerinin ortaya çıkardıkları Türk tipi bir uçaktır. 6 kişilik yolcu ucağının çift pilot kumandası bulunmaktadır. Saatte 325 kilometre hız yapabilmekte ve 1000 KM uçabilmektedir. Türk Hava Kurumu, Nuri Demirağ’ın fabrikalarına sipariş vermiş olduğu bu uçakları almaktan vazgeçmiştir. (3)

“Nuri Demirağ, Cumhuriyet Tarihinde üçüncü kez çok partili hayata geçişte (1945) ilk muhalefet partisi olan Milli Kalkınma Partisi’nin kurucuları arasında yer aldı ve genel başkanlığını üstlendi”(4) Partinin resmi muamelesi 26/8/1945’te ikmal edilmiş olmakla birlikte, Nuri Demirağ ‘artik yeter’ sloganı ile 6/7/1945’te ortaya atılmış ve bir siyasi parti kurma teşebbüsüne fiilen o tarihte geçilmiştir. “Böylece Nuri Demirag sadece memleketin iktisadi kalkınmasında değil, siyasi hayatta tek partili rejimi yıkım işinde de öncü ve liderdir (5)” 1946 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi ile Demokrat Parti’nin çetin seçim mücadelesinde Nuri Demirağ’ın Partisi seçimde kazanamadı ve Milli Kalkınma Partisi günden güne eriyerek siyasi sahadan tamamen silindi ; fakat 1954 seçimlerinde Nuri Demirağ Demokrat Parti’den Sivas’ta müstakil aday gösterildi ve Nuri Demirağ bu suretle Sivas Mensubu olarak Büyük Millet Meclisine girdi. Meclisteki hayatı uzun sürmedi, 13 kasım 1957’de vefat etti (1) ve Istanbul’da Zincirlikuyu Mezarlığında defnedildi. Mesude Demirağ’la evli bulunan Nuri Demirağ’in Galip ve Kayı Alp adli iki oğlu, Mefkure, Şukufe, Süveyda, Suheyla, Gülbahar ve Turan Melek adlarında kızları bulunmaktaydı.

Kaynaklar: (1) “İstanbul Ansiklopedisi”, Reşat Ekrem Koçu, Sayfa 4736, (2) “Nuri Demirağ Kimdir?”, Ziya Şakir, Sayfa 50, (3) “Anadolu Üniversitesi Sivil Havacılık Bülteni”, Yıl:1 sayı: 4 sayfa: 27, (4) “Büyük Larousse Sözluk ve Ansiklopedisi, sayfa 2994 (5) “Nuri Demirağ’ın Hayat ve Mücadeleleri, N.Necmettin Deliorman, sayfa 68

Nuri Demirağ ve Cumhuriyet Tarihi

Türkiye’de Havacılık Sanayii’nin Önderi

Seri Üretim olarak 1936’da ilk Türk uçağını yaptı.

Çok partili rejimdeki ilk muhalafet partisini kurdu.

Ankara’nin doğusuna ilk demiryolunu yaptı.

İlk yerli paraşütü yaptı.

1922’de ilk Türk sigara kagidini üretti.

Bursa’da Sümerbank’in Merinos fabrikasını kurdu.

İstanbul boğaz’ina özel köprü yaptırmayı projelendirdi.

İlk şehir ve köy planlarını hazırladı.

Karabük’te demir ve celik fabrikasını kurdu.

İzmit’te selüloz fabrikasını kurdu.

Sivas’ta çimento fabrikalarını kurdu.

İstanbul’daki büyük hal binasını yaptı.

KRONOLOJİSİ

1886 yılında, Sivas divriği’de doğdu.

1889 yılında, Babası yargıç Ömer bey attan düşerek öldü. Kardeşi Abdurrahman Naci bey doğdu.

1903 yılında, 17 yaşındayken, Ziraat Bankası’nın açtığı sınavda başarı göstererek Ziraat Bankası Kangal Şubesi’nde işe girdi.

1904 yılında, Koçgiri Şubesine atandı.

1909 yılında, Büyük Kıtlık başgösterince depolarda terk edilen tahılı kişisel inisiyatifini kullanarak halka uygun ederle sattı. Hakkında soruşturma açıldı. Gerçek ortaya çıkınca ödüllendirildi.

1910 yılında, Maliye Bakanlığı’nın açtığı sınavı kazandı. İstanbul’a atandı. Beyoğlu varidat memuru oldu. Taksim kışlası ve Talimhane’nin Fransızlar’a verilmesini engelledi. Hasköy Mal Müdürlüğü’ne getirildi. Maliye Mekteb-i Alisi’nde gece derslerine katılarak yüksek öğrenimini yaptı.

1918 yılında, Maliye’nin Tatavla şubesi’ni denetlerken işgalcilerin hakaretine uğradı. Memurluktan istifa etti. Yabancıların tekelinde olan sigara kağıdı işine girdi. İlk türk sigara kağıdı yapımını başlattı. Ürettiği sigara kağıdına “Türk Zaferi” adını verdi.

1920 yılında, Müdafa-i Hukuk Cemiyeti’nin Maçka Şubesi’nin yöneticisi oldu.

1926 yılında, Cumhuriyet’in ilanından sonra, Fransızlar üstlendikleri demiryolu yapımını bırakınca kardeşini memurluktan ayırarak bu işi üstlendi.

1931 yılında, Asya’yı Avrupa’ya bağlayacak Boğaz Köprüsü projesini yaptı. Amerika’dan uzmanlar getirtti. 4 yıl süren araştırmalarının sonucunda hazırladığı projeyi Salih Bozok, Atatürk’e götürdü. Atatürk çok beğendi. Hükümete gönderdi. Hükümet reddetti. Yıldız Sarayı önündeki yıkık tarihi çeşmeyi yeniden ayağa kaldırdı. Bu geleneğini yıllarca sürdürdü. Toplam 43 çeşme yaptırdı.

1933 yılında, Divriği’ye enerji sağlama planlarını yaparken (1966 yılında ele alınan) Keban Barajı projesini ilk kez dile getirdi. Bursa’da Sümerbank Merinos Fabrikası’nın yapımına başladı.

1934 yılında, Yabancıların tekel oluşturarak çimentoyu 33 liraya satmaya başladıklarını görünce çimento fabrikası kurmak istedi. 13 liraya satmayı önerdiği halde fabrika kurmasına izin verilmedi.Atatürk ona ve kardeşine Demirağ soyadını verdi. Yapımcısı olduğu İzmit Seka Kağıt Fabrikası’nın temeli atıldı. İstanbul Hal Binası inşaatlarının yapımını üstlendi, kısa sürede tamamladı.

1936 yılında, Beşiktaş Nuri Demirağ Uçak Atölyesi’nin temeli atıldı. Divriği’de yapılacak olan fabrika için çalışmalara başladı. 150 yataklı öğrenci yurdu yaptırdı.

1937 yılında, Karabük’te Demir Çelik fabrikasının yapımına başladı. Piraye hanım ile evlenen Nâzım Hikmet’e evini açtı. Geçtiğimiz yıl yitirdiğimiz üvey oğlu Memet Fuat’la birlikte bu evde yaşamalarına yardımcı oldu.

1938 yılında, Erzincan’da deprem olunca evdeki tüm giyecek ve yiyecekleri yanına alıp Erzincan’a koştu. Bölgeye varan ilk yardım ekibi onundu. Türk Hava Kurumu, 65 uçak satın almak için sipariş verdi. Türk Hava Kurumu Nuri Demirağ’a verdiği uçak siparişini iptal etti. Olay mahkemeye yansıdı. İki ayrı Bilirkişinin olumlu rapor yazmasına karşın THK uçakları almadı.

1939 yılında, Cumhuriyet tarihinin en büyük depremi Erzincan’da yaşandı. Nuri Demirağ kurtarma çalışmalarına katıldı. Depremde evlerini yitirenlere prefabrik evler yaptı. İstanbul Teknik Üniversitesi bünyesinde bir Uçak Mühendisliği bölümünün açılması için öncülük etti. Türkiye’nin ilk yerli paraşüt üretimini gerçekleştirdi.

1941 yılında, ilk uçuşunu pilot olarak yetiştirdiği oğlu Galip Demirağ’ın kullandığı uçakta yaptı.

1942 yılında, yapımcılığını üstlendiği Sivas Çimento Fabrikası hizmete girdi. Mısır ve Buda valiliği yapan Divriğili Melek İbrahim Paşa’nın Edirne’de bulunan ve yok olma tehlikesi içindeki mezarını koruma altına aldırıp yeniden düzenletti. Hükümetten gereken desteği alamayan Nuri Demirağ’ın Divriği’de yapmayı planladığı Gök Üniversitesi, 100.000 kişilik Sanayi Kenti , Örnek Köy Projeleri kağıt üstünde kaldı.

1944 yılında, Nuri Demirağ’a ait Uçak Pisti , Fabrika ve Etüd Merkezinin bulunduğu alan istimlak edildi. Ürettiği Nu.D 38 adını taşıyan çift motorlu 6 kişilik yolcu uçağı yurt dışında büyük ilgi gördü. Dünya havacılığı yolcu uçakları a sınıfına alındı.

1945 yılında, siyasete atıldı. Milli Kalkınma Partisi’ni kurdu. Türkiye’nin Çok Partili Yaşama geçişini başlattı.

1946 yılında, seçimlere katıldı. Ancak başarı gösteremedi. MKP’nin basın tarafından engellendiğini düşünen Demirağ, bir matbaa kurarak 100 bin satacak bir gazete planladı.

1947 yılında, Ziya Şakir, “Nuri Demirağ Kimdir?” adlı kitabını yayımladı.

1948 yılında, Milli Kalkınma Partisi’nin propagandası için bir radyo istasyonu kurmak istedi. İzin verilmedi.

1951 yılında, evsiz ve açıkta kalan Neyzen Tevfik’e ev verdi. Amerika ve Kanada’ya gitti. Türk Amerikan Dostluk Derneği’nde bir konuşma yaptı.

1952 yılında, Pakistan’da yapılan İslam Kongresi’ne Türkiye’yi temsilen katıldı.

1954 yılında, Demokrat Parti listesinden milletvekili oldu . “Makam ve memuriyet güçlerini kötüye kullanarak kamu düzenini çiğneyen ve genel ahlakı bozanlar hakkında cezai yaptırım ” isteyen yasa önerisini meclise sundu. Çölleşme, tarım ve hayvancılıkta gerileme, enerji, barajlar, köprüler, limanlar, körfezler, uluslararası işbirliği ve dayanışmalar meclis kürsüsünden ulusun temsilcilerine aktarmaya çalıştığı gerçeklerden kimileriydi.

1957 yılında, Mecliste kötü gidişi ağır bir dille eleştiren tarihi bir konuşma yaptı. Çalışanlar arasındaki ücret adaletsizliğinin ve uçurumun kapatılmasını isteyen yasa teklifini sundu.

1957 yılında, Nuri Demirağ, İstanbul’da vefat etti

Fotoğraflar
Nuri Demirağ Havaalanı ve Gök Okulu

Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nuri Demirağ, Nu.D 38 ile Yeşilköy, Nuri Demirağ Havaalanına inmiş durumda. Gök Okulu öğrencileri ve Kayı Alp Demirağ. Gök Okulu öğrencileri Nuri Demirağ’ı selamlıyor.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Saatte 325 KM yapabilen 5000 fite kadar yükselebilen 1000 KM uçabilen çift pilot kumandası bulunan Nu.D 38 havalanıyor. Galip Demirağ, Ömer İnönü, Nuri Demirağ, Erdal İnönü, Mehmet Kum. Nuri Demirağ ve Misafirleri.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nuri Demirağ makam arabasıyla MKP mitingine vardığında MKP sempatizanları başkanlarının etrafını sarmış durumda. Burası Yeşilköy Nuri Demirağ Havaalanı (İnönü tarafından kamulaştırılmış şu anda “Yeşilköy Atatürk Havaalanı” ismiyle kullanılmaktadır) yüzlerce kişi her yıl Nuri Demirağ’ın düzenlediği “Gök Bayramı”nı kutlamak için Demirağ havaalanına akın etmektedirler. Nuri Demirağ’ın her yıl geleneksel olarak düzenlediği Gök Bayramında Nu.D 36 ve Nu.D 38 tipi uçaklar gösteri uçuşu yaparlar ve halkta büyük bir merakla yerli uçakları izlerlerdi.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nuri Demirağ, Gök Okulu öğrencisine mezuniyet ödülü vermekte. Nu.D 38’in yandan görünüşü. Ömer İnönü, Erdal İnönü, Kayı Alp Demirağ, Nuri Demirağ.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nu.D 36 tipi 5 uçak gösteri uçuşu yapıyor. Nu.D 36’nın akrobatik manevraları. Nu.D 36 havalanırken.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Gök Okulu öğrencisi mezuniyet yemini ediyor. Nuri Demirağ Gök Okulu mezununa diplomasını veriyor. Gök Okulu öğrencilerinin hatıra fotoğrafı.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Mısırlı bir kafile sipariş vermek için Nu.D uçaklarını incelemeye alıyorlar. Genç izcilerin Nuri Demirağ Havaalanına olan ziyareti. Nu.D 36’lar Nuri Demirağ Havaalanına platformunda dizilmiş, uçuş sıralarını bekliyor.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Uçak, Demirağ havaalanına hangarlarından çıkarken. Nuri Demirağ Havaalanı hangarından bir görüntü Gök Okulu öğretmenlerinden (Basri ALEV) öğrencilerine not bırakmış.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nuri Demirağ Havaalanında bulunan 150 kişilik öğrenci yurtu. Gök Okulu öğrencileri pilotluk eğitimlerini bu okulda yaparlardı Gök Okulunun ilk mezunlarından, şu anda Türkiye’nin en yaşlı pilotu olan Mehmet Kum, Nu.D marka uçakların motorlarını gözden geçirirken.

Nu.D Uçak Fabrikası

Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nu.D uçaklarının imalatı . Nuri Demirağ uçak imalatını denetlerken. Genç Türk Mühendisleri Türk yapımı uçakların tasarımlarını modern bir ortamda yapıyorlar. Nuri Demirağ ve Tasarım bölümünün başındaki görevli.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nu.D 38’in yapım aşamaları -1- Nu.D 38’in yapım aşamaları -2- Uçak Fabrikasındaki pervane üretimi.

Nuri Demirağ’ın Ailesi ve Dostları

Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nuri Demirağ ve ailesi. Nuri Demirağ, çoçukları ve karısı Mesude hanımla Üsküdar Sultantepedeki Demirağ korusunda poz veriyor. Nuri Demirağ’ya sık sık Turki Cumhuriyetlerden, İslam aleminden ve Amerika’dan ziyaretçiler gelir, görüş alışverişinde bulunulurdu.
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nuri Demirağ ve yakın dostları Neyzen Tevfik ve Filozof Ali Rıza Bölükbaşı. Nuri Demirağ sık sık edebiyatçı ve düşünürlerle biraraya gelir, fikirlerini paylaşırdı. Nuri Demirağ ve Galip Demirağ Yurtdışındaki uçak fabrikalarını denetlemeye gidiyorlar. Amaçları Türk yapımı uçakların Avrupa ve Amerikadaki muadaillerinden daha iyi olması. Kayı Alp Demirağ
Resmi Büyük Görmek İçin Tıklayın
Nuri Demirağ ve kendisine soyadını veren Mustafa Kemal Atatürk’ün resmi. Nuri Demirağ’ın 17 yaşında iken Divriği eşrafı ile çektirdiği tarihi fotoğraf. Nuri Demirağ en üstte soldan-sağa altıncı sırada. Nuri Demirağ’ın kardeşi yüksek mühendis Abdurrahman Naci Demirağ. Naci bey Sivas’tan CHP milletvekiliğide yapmıştır.
Adnan Menderes, Celal Bayar, Nuri Demirağ

 

kaynak : http://www.nuridemirag.com/

Reklam

Nuri Demirağ Konusuna Ait Etiketler

Bu Konuyu Sosyal Medyada Paylaş

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz

Dikkat: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, ayrıca suç teşkil edecek hakaret içerikli yorumlar hakkında muhatapları tarafından dava açılabilmektedir.




Yukarı Çık